Cọc Vài và sự tích Tài Ngào

Cọc Vài – dịch theo tiếng Tày nghãi là “ Cọc buộc trâu” gắn liền với sự tích Tài Ngào mà mỗi người dân Na Hang chúng ta đều nhớ.

Truyện kể rằng: Tài Ngào là một chàng trai khổng lồ, chăm chỉ, chịu khó. Năm đó hạn hạn kéo dài, chàng nghĩ mãi rồi mới quyết định đắp đập ngăn sông cho nước dâng lên để lấy nước giúp dân làng . ngày ngày chàng ra sức đồn đập ngăn sòng cho nước dâng lên để lấy nước từ tận chân núi Pắc Tạ ngược lên vùng Đức Xuân, Thúy Loa để chuẩn bị lấp tận chỗ núi đổ bởi tại nơi này lòng sông hẹp mà hai bên lại có núi cao sừng sững. công việc đang đến lúc gần xong thì có một kẻ xấu trong bản muốn cản trở công việc của chàng ben nhằm lúc chàng đang mải dồn đá, hắn bèn đến và nói dối rằng mẹ chàng ở nhà ốm nặng và đã qua đời. Tài Ngào tưởng thật vội làm chiếc quan tài bằng đã vác về để chôn cất mẹ. Về đến nhà, thấy mẹ đang ngủ say. Tài ngào tưởng mẹ đã chết liên lấy tay vuốt mắt mẹ. nào ngờ bàn tay khổng lồ của chàng đã làm móp thái dương mẹ khiến mẹ tắt thở. Thương mẹ, tài ngào kêu gào thẳm thiết, nước mắt của chàng chảy thành sông làm cuốn trôi chiếc quan tài đá và thi hài người mẹ. thi hài người mẹ trôi mất không tìm thấy còn chiếc quan tài thì vướng lại chỗ tài ngào đang dắp đập dở, nằm bên bờ sông gâm. Bãi đá đắp đập dở tạo thành ủn trên dòng sông. Vào mùa cạn thuyền qua lại phải khiêng qua vì ở đó có rất nhiều đá . Cọc Vài là cọc buộc trâu của tài ngào khi chàng cáo đá để dắp đập

Truyền thuyết 99 ngọn núi

Năm đó, hạ giới đang hưởng một cuộc sống thanh bình, bỗng một ngày kia nhà vua cảm thấy vùng đất mình cai quản này quá chật hẹp và muốn xây dựng một kinh đô mới nên đã lập đàn cúng. Thiên thần hiện lên và nói rằng: 

- Kinh đô phải là nơi hiểm yếu, có thành thành trì thiên tạo bao bọc

Nhà vua hỏi lại: “ Kẻ hạ giới không hiểu thế nào là thành trì thiên tạo, xin Thiên thần chỉ giáo”.

Thiên thần nói: “ Nhà ngươi phải chọn nơi có đủ 100 ngọn núi để xây dựng kinh đô thì mới có thể giữ yên bờ cõi.

Thế mà bí mật ấy lại lọt tới tận tai quan sở vùng Thượng Lâm. Thấy vùng mình đang cai quản rừng núi trùng điệp, ông đã nghĩa biết đâu vùng này lại ứng vào điều bí mật kia. Thế là ông cũng bè lũ tay chân lặn lội đi đếm núi, đếm đi rồi lại đếm lại tất thẩy cũng chỉ có 99 ngọn. Quan trên và bè lũ quần thần buồn bã trở về. Bỗng nhiên có 1 tên tay sai chợt nảy ra một ý và tâu với quan trên: “ Đại nhân hãy cho đắp thêm một ngọn núi nữa là đủ trăm, như thế sẽ thành kinh đô và ngài sẽ trở thành quan Đại Thần”. Viên quan nghe lời bọn xu nịnh bắt hết dân trong bản làng không phân biệt già trẻ, gái, trai ngày đêm đi phu đắp núi. Thế rồi ngày chọn kinh đô cũng đã tới. Thiên thần mang theo đàn Phượng Hoàng bay kín cả trời làm cho dân làng thấy lạ ùa ra xem. Chừng nửa giờ sau, 99 con Phượng Hoàng đã có chỗ đậu, chỉ còn lại 1 con là cứ sà xuống rồi lại bay lên mãi xung quanh một ngọn núi. Đến lần thứ 3 thì bỗng nhiên nó bay vút lên không trung. Bất ngờ cả đàn Phượng Hoàng vỗ cánh bay theo. Biết là có chuyện chẳng lành, Thiên Thần cho gọi Thổ Thần đến và hỏi. Vốn tình thật thà, Thổ Thần đã khai báo hết mọi chuyện, Thiên Thần nổi giận cho rổng phun một trận mưa lớn làm cuốn trôi đi ngọn núi giả”. Và dãy núi trùng điệp trước mắt chúng ta hiện nay vẫn còn đủ 99 ngọn núi.

Nhìn từ xa 99 ngọn núi 

Trong bài hát” Tâm tình cô gái Na Hang” lời bài hát có đoạn:

Ai lên Tuyên Quang ngược vòng cung Lô Gâm tới Na Hang quê em. Ai bay trên không tới miền Thương Lâm thấy có 99 ngọn núi đấy chính là Na Hang quê em”. 

Vâng chắc hẳn đến với Nà Hang quý khách sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng dãy núi với 99 ngọn. Một huyền thoại của Nà Hang!

Sự tích đèo Ái Au.

Người xưa kể lại rằng: Thủa ấy ở Thượng Lâm có nhà Quằng giàu có và sinh được một người con trai khỏe mạnh, tuấn tú. 

Ảnh minh họa

Đến khi con trường thành, Quằng đi khắp các nhà thổ ty trong làng để tìm con dâu. Thế nhưng người con trai này lại đi yêu một cô gái ở bên Trùng Khánh, đáng tiếc nhà cô lại quá nghèo, nghèo đến nỗi không có đủ một bồ thốc để dành dụm đến vụ sau. 

Vì thế mà gia đình nhà Quằng ra sức phản đối. bất chấp mọi trở ngại, đêm đêm họ vẫn lén gặp nhau. Chàng trai thì vượt dốc hướng về phía nam, cô gái thi băng rừng hướng về phía bắc. trong rừng sâu thẳm thẳm họ phải dùng lời làm tín hiệu, cứ khi đến chân đèo là họ cất tiếng “ ái au” kẻ gọi – người thưa cho đến khi gặp nhau. Vào một đêm, cô gái cất tiếng “ ái au” tha thiết nhưng càng gọi càng không thấy bóng dáng người yêu đâu cả. 

Cô gọi mãi, gọi mãi cho đến khi ngất đi giữa đỉnh núi và bị hổ tha vào rừng sau . đêm đó cũng chính là đêm nhà Quằng biết chuyện và đem trói chàng dưới gầm sàn. Mãi tới nửa đêm mới có một gia nhân thương tình cởi trói. 

Chàng vội vã chạy đi tìm người yêu, vừa chạy vừa gọi, hai tiếng ái au, thảm thiết đã đưa chàng vào tận rừng xanh. Và từ đó cả hai người cùng mất tích. Ngày nay, mỗi khi đêm xuống vẫn vang vẳng hai tiếng ái au vô vọng

Sự tích “ ông đi qua – bà đi lại”

Chuyện kể rằng: vào một ngày, suối Côn Lôn nước sông to lắm, người đi làm ruộng trông thấy một cái mảng nứa, trên mảng có một đứa trẻ sơ sinh, Người ta liền găm chiếc mảng lại, bế đứa trẻ. 

Đó là một bé gái chứng ba tháng tuổi bụ bẫm kháu khỉnh. Không biết cha mẹ nó là ai và vì sao lại nỡ bỏ trôi nó như thế . Trong bản có nhà kia hai vợ chồng già không có con liền đem về nuôi. 

Cảnh đẹp thiên nhiên của núi rừng Na Hang

Đến năm mười bốn tuổi, cô bé đã thành một thiếu nữ thân thể nở nang, đẹp mê hồn , đần ông trông thấy là ngây người như con ma ám. Nhiều người ướm hỏi nhưng cô chưa nhận lời ai. 

Trong bản có việc gì chỉ cần có sự có mặt của cô là mọi việc đều được giải quyết. không biết do cô có giọng nói dịu dàng hay do sắc đẹp quyến rũ. cô không chịu làm vợ một ai, nhưng lại thường chăn gối với đàn ông. Cô đã sinh cho nhà quằng một cậu con trai, trong khi ba bà vợ lại chỉ sinh được toàn con gái, người thi không có con. Lâu sau cô lại ăn ở với một người lái buôn và sinh cho ông ta một cô con gái. Khi đứa bé được ba tuổi người lái buôn bé con đi. 

Cô vẫn là người đàn bà không chồng, sắc đẹp không hề suy giảm. trong nhà cô không mấy đêm vắng bóng đàn ông. Các bà vợ phần nhiều không ưa người đàn bà xinh đẹp này. Mấy bà vợ Quằng vẫn ghen ngầm với cô từ lâu. Một hôm, người vợ cả của Quằng sai bọn giai nhân trói cô đem bỏ vào chuồng ngựa đực. Sáng hôm sau , người đàn bà ấy đã chết mà không hiểu tại sao. Nghĩa tử là nghĩa tận, dân làng chôn cất cô ở gò đất ven đường. 

Quằng thương tiếc cho dựng trên mộ một tấm bia. Trải bốn mùa xuân hạ thu đông, người đã từng chăn gối với cô mỗi khi đi qua đều đắp thêm lên mộ cổ một nắm đất tỏ lòng thương nhớ. Con các bà vợ của họ khi đi qua lại cố tình bới đi một nắm đất cho hả nổi ghen ghét ấy. thành thử trải qua bao nhiêu nam mà nấm mộ ấy không hề to lên mà cũng không nhỏ đi. Nấm mồ và tấm bia ấy được người ta gọi là gò “ ông đi qua – bà đi lại”

Sự tích hoa Phạc Phiền

Ngày xửa , ngày xưa có một người đàn bà góa chồng ở vậy nuôi con. Đứa con gái ngoan ngoãn, chịu thương chịu khó, ngày ngày vào rừng kiếm củi nuôi mẹ. Bổng một hôm trên đường lấy củi xuống và bước xuống tắm. không ngờ dòng suối mát kia đã vô tình làm cho cô trở nên xinh đẹp lạ thường, Về nhà bà mẹ đã không thể nhận ra con gái, cô đã phải vào buồng lấy chiếc kim và cái áo đang vá dở lúc sáng ra đưa cho mẹ. bây giờ bà mới nhận ra con mình. Cả hai mẹ con hết sức ngạc nhiên và không thể hiểu nổi tại sao.

Năm đó, hạn hạn kéo dài, bà mẹ lâm bệnh ốm nắng. đứa con hiếu thảo đã ngày đêm lo chạy thuốc men cho mẹ nhưng bệnh tình thì ngày một nặng hơn. Nhớ đến dòng suối đã làm cho mình trở nên xinh đẹp thì ắt ở đó phải có phép nhiệm màu. Nghĩ vậy cô đã vội băng rừng và đến trước dòng suối – nơi có ngọn núi cao trước mặt. cô chấp tay khẩn cầu xin thần núi rủ lòng thương cứu vớt mẹ cô qua con hiểm nghèo. Lời cầu xin của cô đã thấu đến tận trời xanh và Thần núi đã hiện ra và nói:

Ngọn núi cao trước mặt có một loài cỏ tiên có hương thơm ngào ngặt, hoa của nó có thể chữa được mọi ưu phiền, làm cho con người ta khỏi bệnh. Nhưng để lên được núi hái hoa con phải thành tâm tu hành nhiều năm, dứt bỏ những ham muốn trần tục. khi lên đỉnh núi , con chỉ được hái một bông và tuyệt đối không được động và lá và thân cây. Nếu trái lời thì không những không lấy được thuốc mà con cũng không thể trở về. nới xong thần núi biến mất.

Ghi nhớ lời dặn của thần, cô gái đã không quản đường xá, quyết tâm tu hành và vượt qua bao nhiêu khó khăn cuối cùng nàng cũng đến được đỉnh núi. Nhưng vì quá mừng rỡ khi nhìn thấy loài cỏ tiên để chữa bệnh cho mẹ. cô đã vô tình hái phải lá cây. Vậy là thuốc cũng không thể lấy được mà cả thân thể cô đã hóa đá bên đám cỏ tiên. Vài năm sau, nghe lời mách bảo của Thần núi, có một chàng trai quyết tâm tu hạnh để lên núi cứu cô gái. Khi lên đến gần đỉnh núi, chàng dừng chân nghỉ và vô tình nhìn xuống dòng suối mà mình đã đi qua, ở đó chợt nổi lên một đàn cá to. Chàng đã nghĩ: “ sau khi lấy được loài cỏ tiên, cứu được cô gái chàng sẽ ăn một bữa thật no nê để thỏa những ngày ăn uống chay tịnh”. Ý nghĩ vừa chợt hiện lên thì toàn thân chàng đã gắn chặt vào vách đá. Thế là cả chàng trai và cô gái đã mãi mãi ở lại nơi núi đá cùng với loài cỏ tiên huyền thoài 

Chắc chắn khi bạn có dịp đến với Nà hang khi du ngoạn trên vùng lòng hồ thủy điện. Sẽ được ngắm nhìn ngọn núi vẫn phảng phất loài cỏ tiên và in hình chàng trai cô gái từ cái thửa xa xưa ấy… Và từ đó con trai, con gái trong bản yêu nhau là họ đến đây trao lời hẹn ước rằng sẽ mãi mãi thủy chung, gắn bó bên nhau.

Mời anh lên Nà Hang xứ lạ

Xem núi cao Pắc Tạ cảnh tiên

Ngồi thuyền xem phạc phiền hoa nở

Nghe chuyện xưa Tài Ngào lấp biển.

Rủ nhau ta đi thăm núi Lở

Đất quê hương vẫn cứ mãi thân thương...

Sự Tích Nàng tiên – Chú Khách

Ngày xưa ở bản làng của người Tày thường có nghề trồng bông, kéo sợi dệt thổ cẩm. Những sản phẩm được làm ra mới đẹp làm sao. Ngày chợ phiên hay ngày hội Lồng Tông, khăn áo như ngàn mây ngũ sắc trên mặt đất.

Năm ấy Ngọc Hoàng ra cửa trời nhìn xuống trần gian đúng vào ngày hội. Ngọc Hoàng mải mê ngắm nhìn màu sắc tươi tắn sống động đẹp hơn cả Hằng Nga Tiên Nữ. Rồi hội cũng nhanh tàn bởi 1 ngày ở trần gian thật ngắn, trong khi Ngọc Hoàng xem chưa thỏa mắt Ngọc Hoàng triệu tập quần tiên đến hỏi:

Trong các người ai có thể xuống trần gian mua vài trăm tấm thổ cẩm để trải cung Nghênh Xuân cho ta?

Có hai ngọc nữ được cử xuống trần, họ giả làm lái buôn len lởi vào các buổi chợ phiên và họ biết được muốn làm xong vài trăm tấm thổ cẩm thì phải mất 3 năm dưới trần, ho đã bàn nhau tìm thợ giỏi để đưa lên trời dệt vải vì 1 tháng ở trên trời bằng mấy chục năm dưới hạ giới. Họ đã về tâu với Ngọc Hoàng và đã được chuẩn tấu. Lần này xuống trần gian họ đã dofbieets được nhà nọ có 2 chị em dệt thổ cẩm rất giỏi. cô em dệt giỏi gấp 10 lần cô chị. Nhưng có điều 2 chị em lại giống nhâu như 2 giọt nước, người ngoài không có cách gì nhận ra. Một ngày kia 2 ngọc nữ đến nhà 2 cô gái chỉ có 1 người ở nhà đang ngồi trên khung dệt và không may đó chính là cô chị cô này đang yêu 1 người lái buôn tên là chú khách. Hai nàng tiên không nghĩ ra được cách gì bèn nói với cô chị

Nhà vua chọn 1 người dệt thổ cẩm giỏi để triệu về cung, vậy trong 2 chị em có bàn nhau xem ai sẽ đi hạn cho 3 ngày sửa soạn:

Vậy là cô chị đã vội nhắn cho người yêu đến bàn bạc và lập mưu về kinh đô. Họ quyết không nói cho cô em biết. chú khách còn xui cô chị nói với 2 ngọc nữ rằng đường xa không thể mang khung cửi theo nên phải cho 1 người thợ mộc cùng đi. Nhưng trong lúc họ đang bận chuyện có con phượng hoàng dậu trên cành cây nghe được chú khách nhìn thấy con Phượng Hoàng liền cầm thoi đuổi ném đi. Chẳng may con thoi rơi đúng vào đầu chim, chim không chết nhung bụng thì lại thù hai người gian dối kia. Đến hẹn, hai ngọc nữ tới nhà. Cô chị nhận mình là cô em và nói phải cho thợ mộc đi cùng hai nàng đã đồng ý. Lên đó họ được sống cuộc sống thần tiên và được sống với quần tiên, điều đặc biệt một tháng trên trời bằng mấy năm dưới hạ giới. họ đã đắc ý là đã lừa được cả người nhà trời. Ngọc Hoàng truyền cho Ngọc Nữ dẫn họ đi dạo một ngày rồi sau đó mới bắt đầu làm việc

Công việc đầu tiên là chú khách phải đóng khung cửi. chú ta cũng biết đóng nhưng không phải người thạo việc, kỳ cạch mãi mấy ngày cũng xong. Đến lượt cô chị ngồi vào khung cửi thô kệch dệt, loay hoay mãi cô cũng không thể dệt nhanh được. Ngọc Hoàng mấy ngày lại một lần đến xem và giục nhanh hơn nữa. Giữa lúc đó con chim phượng hoàng về tới, chim chính là một tiên nữ hóa phép xuống trần chơi. Tiên nữ liền tâu với Ngọc Hoàng tất cả sự thể và đã cho Ngọc Hoàng xem vết thương trên đầu. Lúc bấy giờ Ngọc Hoàng mới tin là sự thật. Ngài nén giận vì không muốn để mất vui khi ngày hội quần tiên đang đến gần. Người đã gọi Ngọc nữ đến và phán rằng:

hãy mau đem trả hai người trần này xuống mặt đất và triệu bằng được cô em lên đây

Hai nàng tuân lệnh đưa hai người gian dối trở về. khi xuống đến ngang vách đá, cô chị liền bảo” tới rồi, tới rồi”. Hai nàng chưa hết tức liền thu ngày phép lại, thành ra cả cô chị và Chú khách bị mắc lại nơi vách đá chơi vơi vừa tiếc nuối thượng giới lại vừa lưu luyến trần gian. Từ đó người đời gọi vách đá ấy là vách Nàng Tiên – Chú Khách. Vì dẫu sao cô chị dẫu có gian dối cũng đã một lần lên trên nên được gọi là Tiên.

Vâng qua sự tích Nàng Tiên – Chú Khách chắc chắn vào một ngày gần nhất nếu có dịp đến với Na Hang khi du lịch trên lòng hồ thủy điện Na Hang quý khách sẽ dược đi qua địa phận xã Trùng Khánh (cũ) – nay là địa phận sát nhập với xã Năng Khả. Ngay bên bờ sông trái vách đá vôi có hình ảnh Nàng Tiên – Chú Khách đang đứng chơi vơi giữa chốn bồng lai tiên cảnh và chốn hạ giới.